‘Bij kernramp is paniek gevaarlijker dan straling’

25 augustus 2016De gevolgen van een ramp met een kerncentrale worden vaak overschat, meldt het RIVM dat een enquête heeft gehouden onder 350 Nederlanders. Velen denken dat er bij een ramp in een groot gebied rond die centrale doden vallen. En dat is niet zo, zegt het RIVM. 

Uit een bericht van de NOS
‘(…) De meeste Nederlanders weten niet wat te doen in geval van een incident in een kerncentrale, blijkt uit onderzoek door het RIVM en GGD Groningen in opdracht van het ministerie van VWS.  Ze weten weinig of niets over straling, over de gevolgen van blootstelling daaraan en het gebruik van jodiumtabletten. En dat terwijl er net over de grens in België twee centrales staan (Doel en Tihange), in het oosten een in Duitsland (Lingen) en een in Nederland (Borsele). De onderzoekers adviseren minister Schippers om een publiekscampagne te starten die mensen vertelt wat te doen bij een kernongeluk en onderwijs te geven in de werking van straling. (…)’

Het onderzoek van het RIVM werd gedaan in verband met de verspreiding van jodiumtabletten. Ons land heeft in juli 2014 besloten dat jodiumtabletten ook beschikbaar moeten zijn voor personen tot 18 jaar en zwangere vrouwen die tot een afstand van 100 kilometer van een kerncentrale wonen.
Schermafdruk 2016-08-24 21.47.27De conclusie van het RIVM-onderzoek is dat er nog veel verbeterd moet worden aan de communicatie. RIVM: ‘Dit rapport laat zien hoe de communicatie over stralingsongevallen, stralingsincidenten en verspreiding van jodiumtabletten beter kan aansluiten bij de informatiebehoefte van mensen en de beelden die bij hen leven.
Het blijkt dat mensen behoefte hebben aan duidelijke informatie over wie de tabletten moeten innemen, waarom en op welk moment ze dat moeten doen. Ook blijkt dat het voor de meeste mensen in Nederland onduidelijk is wat de gezondheidseffecten zijn van een kernongeval en welke maatregelen hen daartegen kunnen beschermen. Anders dan deskundigen, verwachten de meeste mensen bij een kernongeval veel sterfgevallen en misvormingen, zelfs op grote afstand. Daarom is het belangrijk om effecten waar mensen zich zorgen over maken te bespreken. Ook weten mensen weinig over beschermingsmaatregelen. Velen denken bijvoorbeeld dat direct vertrekken naar een veilig gebied de beste maatregel is, maar afhankelijk van de straling kan schuilen ook volstaan. Voor een juist gebruik wordt aanbevolen om de jodiumtabletten aan de doelgroep te verstrekken met een begeleidende brief op naam en daarin aan te geven dat nadere instructies moeten worden afgewacht. (…)’

Schermafdruk 2016-08-24 21.43.26
Kaart: De interventieniveaus en de bijhorende ‘preparatiezones’ voor jodiumtabletten. In een klein gebied van 20-25 km rondom de Nederlandse, Belgische en Duitse kerncentrales zijn jodiumtabletten bedoeld voor mensen tot 40 jaar, en in een gebied tot 100 km rondom die centrales voor kinderen tot 18 jaar en zwangere vrouwen.

Voorlichtingscampagne hard nodig

Uit een artikel van het Brabants Dagblad
‘(…) Volgens stralingsdeskundige Harry Slaper van het RIVM is het belangrijk het hoofd koel te houden als het misgaat. “Wat je zeker niet moet doen, is in de auto stappen en wegrijden. In huis ben je al beschermd: de stenen houden de straling tegen. Ook niet doen: de kinderen meteen een jodiumpil geven. Het kan uren of soms zelfs dagen duren voordat een radioactieve wolk komt overdrijven. Bij te vroege inname is de pil uitgewerkt.”
Uit het onderzoek van het RIVM blijkt dat veel mensen een kernramp associëren met misvormde kinderen, dieren en planten. Sommigen vrezen zelfs Hiroshima-achtige horror. In werkelijkheid is alleen een zeer hoge dosis straling dodelijk. Bij de ramp in de centrale bij Tsjernobyl in 1986 stierven tientallen reddingswerkers aan stralingsziekte. Bij de ramp in het Japanse Fukushima in 2011 kregen ook enkele werknemers deze ziekte, maar zij herstelden allemaal. Bij lagere doses komt geen stralingsziekte voor. Zo waren er bij de twee grote rampen geen gevallen van stralingsziekte buiten het terrein, laat staan toename van onvruchtbaarheid of het aantal aangeboren misvormingen.
Slaper benadrukt dat de kans op een kernongeval zeer klein is. “Als we ons goed voorbereiden, blijven gezondheidsrisico’s beperkt. Daarom is het belangrijk dat mensen weten hoe ze zich kunnen beschermen tijdens een ongeval.”

Het onderzoek is uitgevoerd met het oog op de naderende verspreiding van jodiumtabletten. Iedereen die jonger is dan 18 jaar of zwanger en binnen een straal van honderd kilometer van een kerncentrale woont, krijgt jodiumtabletten. Tot het verspreidingsgebied behoren grote delen van Zuid- en Oost-Nederland.

Volgens het RIVM is het belangrijk dat de verspreiding gepaard gaat met een voorlichtingscampagne. Heel veel mensen weten bijvoorbeeld niet waarom alleen kinderen, jongeren en ongeboren baby’s jodiumpillen krijgen. De schildklier van kinderen is een stuk gevoeliger. Door niet-radioactieve jodium via een pil in te nemen, is de schildklier verzadigd en kan die geen radioactief jodium meer opnemen. Voor volwassenen boven de veertig heeft jodium slikken geen enkele meerwaarde, omdat zij geen schildklierkanker meer kunnen krijgen. (…)’

WISE: ‘Halfslachtig en verwarrend onderzoeksrapport’

WISE, informatie- en actiecentrum tegen kernenergie, maakt zich boos over het RIVM-rapport. ‘(…) Het resultaat is een halfslachtig en verwarrend document: ‘Straling is misschien minder erg dan ontruimen maar we breiden het gebied dat we eventueel gaan ontruimen na een kernongeval wel uit’…… ‘De bevolking begrijpt niet precies wat ze met de jodiumtabletten aanmoeten en predistributie versterkt niet bepaald het gevoel van veiligheid maar we gaan wel miljoenen tabletten (preventief) verstrekken’,….. ‘Bij een kernramp komen tientallen soorten radioactieve stoffen vrij, die deels nergens door tegengehouden worden maar we raden iedereen wel aan om binnenshuis te blijven in plaats van zo snel mogelijk weg te gaan’…. ‘We bereiden ons voor op, en oefenen, grootschalige evacuaties’…. ‘we weten dat grootschalige evacuatie eigenlijk onmogelijk is zonder een enorme chaos met alle gevolgen vandien’… Enzovoort.

Kwalijkste gevolgen van zo’n rapport? Dat de verwarring alleen maar groter wordt en dat er beleid wordt gebaseerd op adviezen die werkelijk alle kanten opgaan. Jodiumpillen: een pijnlijk symbool van de onmogelijke opgave om je effectief te beschermen tegen gevolgen van een kernongeval. (…) Het rapport hinkt op vele gedachten en doet ook een aantal zeer dubieuze uitspraken: “De gezondheidseffecten van de lage stralingsdoses op grotere afstand van het ongevalsterrein bij een stralingsincident als Tsjernobyl en Fukushima, zijn niet of nauwelijks aantoonbaar en volgens stralingsdeskundigen klein”.  En: “Een verhoogd risico op genetische effecten (erfelijke afwijkingen) ten gevolge van straling die vrijkomt bij een kernongeval, is nooit aangetoond bij mensen”.   (…)’

Bronnen
NOS, 24 augustus 2016: ‘Nederlanders slecht voorbereid op een ongeluk in kerncentrale’
RIVM, 15 augustus 2016: Aanbevelingen voor communicatie bij stralingsongevallen en het verspreiden van jodiumtabletten 
RIVM, samenvatting rapport, 15 augustus 2016: Risicocommunicatie over stralingsongevallen en de verspreiding van jodiumtabletten
RIVM, rapport: Risicocommunicatie over stralingsongevallen en de verspreiding van jodiumtabletten (pdf, 119 pag.)
Brabants Dagblad, 24 augustus 2016: ‘Bij kernramp is paniek gevaarlijker dan straling’ (via Blendle)
WISE, 24 augustus 2016: RIVM in een spagaat: wat te doen bij kernramp
Foto: kerncentrale Borsele (foto FluxEnergie/© Paul Tolenaar)

Auteur: Redactie

Reageren op dit artikel is niet mogelijk.