Werken aan de toekomst van ons energiesysteem

12 september 2015 – Als zowel de energiebedrijven als de netbeheerders erkennen dat er nog heel veel moet gebeuren voordat het hele systeem van de energievoorziening gereed is voor vergaande verduurzaming, word je nieuwsgierig naar wat er nu al concreet gedaan wordt. Een overzicht.

Wat doen de energiebedrijven en wat doen de netbeheerders? Hoe werken zij aan een veel flexibeler energiesysteem? De overzichten van de activiteiten zijn ontleend aan publicaties van respectievelijk Energie Nederland (energiebedrijven) en Netbeheer Nederland (netbeheerders). Voor beide lijsten geldt dat we niet kunnen aangeven hoe ver de projecten in hun realisatie zijn. De indruk bestaat dat de energiebedrijven met een beperkt aantal projecten al flink op streek is en dat de netbeheerders met een zeer groot aantal actiepunten nog imn het stadium van de voornemens zit.

Energiebedrijven

Energiebedrijf Project Inhoud project
De Nederlandse Energie Maatschappij Anna Smart Home-platform waarmee t.z.t. ook demand-response diensten zullen worden aangeboden
E.ON WindGas Falkenhagen Opslag van windenergie in de vorm van gas
E.ON WindGas Hamburg Opslag van windenergie in de vorm van gas
E.ON SmartRegion Pellworm (Participatie) lokale afstemming vraag en aanbod
E.ON M5BAT (Participatie) opslag in Aken voor 5 MWh elektriciteit
Eneco Jouw Energiemoment Zwolle Lokale afstemming van vraag en aanbod
Essent Energiekoplopers (Participatie) 200 huishoudens in Heerhugowaard worden beloond voor flexibel energieverbruik
Essent Universal Smart Energy Framework (USEF) (Participatie) internationale marktstandaard voor een geïntegreerde slimme energiemarkt
Essent Powerhouse Dochterbedrijf dat zich richt op grootverbruikers met een flexibele energiebehoefte
Gasterra/Eneco Windafhankelijke gaslevering
Gasterra Sparkspreadafhankelijke gaslevering
Gasterra Flexible groengasinkoop en -levering
GDF-Suez Energie Nederland Encharge Optimaliseert en flexibiliseert bedrijfsprocessen.
Greenchoice Jouw Energiemoment Breda Lokale afstemming van vraag en aanbod
Greenchoice Energie 365 Flexibiliseert elektriciteitslevering van biovergistings- en afvalbrandingscentrales
Nuon Warmtebuffer in Diemen Flexibiliseert elektriciteitslevering van twee warmtekrachtcentrales

Netbeheerders

De netbeheerders werken met een ‘Actieplan Duurzame Energievoorziening’. Dat plan is in het huidige stadium nog veel abstracter dan projecten die bij de energiebedrijven lopen. Het plan van de netbeheerders is gericht op 2030. Voor vijf thema’s moeten binnen vijftien jaar de volgende actiepunten gerealiseerd zijn:

1. Thema: Klant wordt afnemer én producent

  • Klanten worden via een slimme meter (gas en elektriciteit) aangesloten op het openbare net.
  • Er komt een onderzoek dat meer inzicht moet geven in de behoeften van de klant en in het type klanten.
  • Hierop aansluitend starten de netbeheerders een ‘learning community’ op het gebied van klantbehoefte, -gedrag en -beïnvloeding. Deze learning community is niet exclusief voor netbeheerders, maar iedere betrokken stakeholder wordt uitgenodigd om zich aan te sluiten en kennis en ervaring uit te wisselen.
  • Netbeheerders gaan hun klanten (consumenten en producenten) betrekken bij het ontwikkelen van hun dienstverlening. Zij ontwikkelen zich tot een organisatie die klantgericht is, die luistert naar de behoefte, en die zich dienstverlenend opstelt.
  • Netbeheerders gaan meer informatie delen om daarmee meer inzicht te geven in de (on)mogelijkheden van bepaalde wensen van de klanten en hen vervolgens actief ondersteunen bij het zoeken van alternatieven. Zij gaan beter en meer communiceren over de werking van de verschillende markten in het energiesysteem, zodat klanten betere keuzes kunnen maken.
  • Netbeheerders initiëren de ontwikkeling van nieuwe diensten en producten, die bijdragen aan het optimaliseren van het energiesysteem als geheel.
  • De netbeheerders dragen ook bij aan de ontwikkeling van platforms zodat klanten gebruik kunnen maken van die nieuwe diensten en producten. De netbeheerders willen hiermee voor de eindgebruikers een vrije markt met vrije keuzes waarborgen zonder vendor lockins (= situatie waarin de klant vrijwel volledig ‘vast’ zit aan één leverancier en het wisselen van leverancier veel extra kosten met zich meebrengt).
  • Nader onderzoek naar dual firing technologie. De klant kan een keuze maken tussen verschillende energiebronnen. Toepassing van ‘dual firing’ kan ook een rol van betekenis spelen bij de balancering van de netten.

2. Thema: De transport- en distributienetten

  • Belangrijk onderdeel om te komen tot een slimmer netwerk is de kennis over de impact van nieuwe technologieën op het energiesysteem in het bijzonder de netten. Denk hierbij aan de impact van andere gassen, zoals groen gas en ruw biogas, en van zonnepanelen, elektrisch vervoer, warmte- pompen, energiebesparing etc. Met behulp van deze kennis kan gewerkt worden aan een maatschappelijk optimale inpassing. Hierbij worden afwegingen gemaakt tussen zwaardere netten, slimme regelingen, geografisch plaatsings-/aansluitbeleid.
  • In het kader van het intelligenter maken van het gehele netwerk en mede ten behoeve van het verder uitwerken van het capaciteitsmanagement (spanning en druk) komt er op korte termijn een onderzoek (experimenten!) naar:
    Op welke plekken in het net welke vorm van intelligentie kan worden ingezet en waar dit economisch verantwoord toegepast kan worden
    Welke ‘slimme’ manieren er zijn voor het behoud van de elektriciteits- en gaskwaliteit.
  • In het kader van het ontwerpen van een slim net wordt de architectuur van de informatievoorziening uitgewerkt (onderzoek en experimenten):
    Welke informatie is waar nodig en waarvoor nodig.
    Welke eisen stelt de wet- en regelgeving aan de informatievergaring en -deling.
    Welke data wordt op welke wijze, op welke momenten en op welke plaatsen vergaard.
    Hoe moet worden omgegaan met onvolledige en onbetrouwbare data.
    Hoe wordt gerealiseerd dat klanten hun data (slimme meter) beschikbaar stellen.
  • Er komen grote hoeveelheden data beschikbaar. Er worden competenties ontwikkeld om met deze ‘Big Data’ om te gaan en daarmee van deze data echte informatie te maken.
  • Het onderzoek naar de mogelijkheid van Open Data (het ter beschikking stellen van de data van de netbeheerders) op basis waarvan marktpartijen diensten kunnen ontwikkelen, wordt voortgezet en uitgebreid.
  • Er komt een tool waarmee inzichtelijk en objectief duurzame gebiedsontwikkeling kan worden beoordeeld en doorgerekend. Dit ter ondersteuning van bijvoorbeeld decentrale overheden die de plannen moeten beoordelen. Regionaal zijn verschillende energiebronnen en infrastructuren rendabeler en interessanter. Een dergelijke tool geeft inzicht en onderbouwt de juiste keuzes.
  • Samen met betrokken maatschappelijke partners wordt een maatschappelijk afwegingskader gemaakt die de netbeheerders gaan gebruiken om de toegang tot het net te garanderen. Met dit afwegingskader worden maatschappelijke en financiële kosten-baten analyses mogelijk.
  • Samen met de producenten van hardware wordt onderzocht op welke wijze bestaande hardware kan worden aangepast om deze geschikt te maken voor het intelligente netwerk en de intelligente aansluiting.
  • Er komen studies en pilots op het gebied van power-to-gas.
  • Er komt nader en grootschaliger onderzoek naar en meerdere pilots op het gebied van het decentraal opwekken van elektriciteit met aardgas. De microwarmtekrachtinstallatie is hier een voorbeeld van. Microgeneratie met behulp van microwarmtekracht of brandstofcellen is erg flexibel en geeft de mogelijkheid om op lokaal niveau aan vraag en aanbod afstemming en aan capaciteitsmanagement te doen.
  • Er worden studies en pilots opgezet voor het inpassen van andere gassen (zoals biogas, LNG).
  • Er wordt onderzoek gedaan naar de wijze waarop energieverliezen vergroend kunnen worden.
  • Er wordt onderzoek gedaan naar de CO2-footprint van de netbeheerders en hun ketenpartners om te komen tot reductie van CO2-uitstoot.

3. Thema: Balans-, capaciteits- en datamanagement

  • Er worden spelregels ontwikkeld en uitgeprobeerd voor het onderlinge samenspel tussen alle spelers op alle niveaus en tussen alle energiedragers teneinde te komen tot een adequate sturing van het gehele energiesysteem.
  • Er worden diensten ontwikkeld die gaan bijdragen aan een effectief balans- en capaciteitsmanagement in het gehele energienet op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau.
  • Voortdurend worden pilots opgezet en uitgevoerd om ervaringen op te doen met
    Het omzetten van elektriciteit in waterstof of methaan (power-to-gas)
    De invoering en het gebruik van groen gas
    De invoering van waterstof in het gasnet.
  • Er starten demonstratieprojecten om gas ontvangststations te ontwikkelen voor de overslag en distributie van groen gas.
  • Pilot bidirectioneel maken van gasontvangststation tussen landelijke en regionale netten, zodat de inname van groen gas in regionale netten ook bij lage afname gewaarborgd kan worden door het gebruik van flexibiliteit in het landelijke net.
  • Er wordt voortdurend geëxperimenteerd met verschillende opslagsystemen.
  • Leerpunten en ervaringen van pilots worden vertaald naar (internationale) beleidsaanbevelingen.

4. Thema: De marktfacilitering

  • In het kader van het verrekenen naar het werkelijk  gebruik en de werkelijke productie worden:
    Methodieken ontworpen om dat te meten (elektriciteit, warmte, koude, gas).
    Regelgeving ontworpen die dat mogelijk maakt.
    De techniek ontworpen en ingevoerd (real time).
    Proeftuinen gestart om te experimenteren en te leren.
  • Een onderzoek wordt uitgevoerd waarbij de verschillende profielen worden geanalyseerd en de invloed op het systeem wordt bepaald.
  • Ontwikkeling van een open platform om diensten op het gebied van energiebesparing en management proactief te faciliteren.
  • In het kader van het faciliteren en/of ontwikkelen van een decentrale markt worden pilots gestart.

5. Thema: Wet- en regelgeving

  • Op korte termijn wordt geïnventariseerd welke consequenties de streefbeelden hebben voor de wet, regelgeving en standaardisatie. Op basis de analyse van de dilemma’s en problemen worden blokkades zichtbaar en wordt duidelijk op welke terreinen er nog behoefte bestaat aan verdere uniformering en standaardisatie.
    Ook worden de kansen voor de ‘snelle successen’ zichtbaar.
  • Netbeheerders versterken samen met hun ketenpartners hun positie om in Nederland en in Europa wet- en regelgeving te beïnvloeden.
  • Netbeheerders versterken samen met hun ketenpartners hun positie om in Nederland en in Europa de totstandkoming van uniforme (technische) standaards na te streven en spelen een actieve rol bij het formuleren van die standaards.
  • We ontwikkelen een kennisuitwisselingsplatform voor Nederlandse stakeholders met een relatie tot internationale standaarden. Door de inspanningen in Nederland te bundelen, kunnen we als klein land met focus de invloed in Europa bewerkstelligen. Hiermee zorgen we ook voor de juiste bagage (beleid en strategie van onze vertegenwoordigers in de verschillende commissies en groepen.

Bronnen
Energie Nederland (energiebedrijven), 8 september 2015: Energiebedrijven onderstrepen belang van TNO onderzoeksrapport in de praktijk
Netbeheer Nederland (netbeheerders), 18 maart 2014: Work in progress: het Actieplan Duurzame Energievoorziening
Netbeheer Nederland, oktober 2013: concept Actieplan Duurzame Energievoorziening (pdf, 36 pag.)
Zie ook
FluxEnergie, 12 september 2015: Energiebedrijven onderschrijven dat het net niet klaar is voor de toekomst
FluxEnergie, 12 september 2015: Ook netbeheerders eens met TNO: elektriciteitsnet moet aangepast worden
Illustratie: USEF (Univeral Smart Energy Framework) (o.a. Essent)

Auteur: Redactie

Reageren op dit artikel is niet mogelijk.